X
تبلیغات
مدرسه راهنمایی دخترانه شهید مطهری ماسور2 - نمونه سوالات املا و انشا و نگارش و بودجه بندی

مدرسه راهنمایی دخترانه شهید مطهری ماسور2

نمونه سوالات املا و انشا و نگارش و بودجه بندی

املا پایه اول

بنام خدا

      متن املا فارسي            پايه اول ترم اول                              نام دبير : سبحاني

 

خدايا به آنان كه نمي دانند ، بياموز كه بدانند و به آنان كه مي دانند ، بياموز كه عمل كنند.

ايران در پرتو گرايش به اسلام هم دوش با ساير ملل اسلامي و پيشاپيش همه ي آن ها مشعل دار يك تمدّن شكوهمند با نام تمدّن اسلامي شد.

در ميان جمع ، گشاده رو بود و در تنهايي ، سيميايي محزون و متفكّر داشت در زندگي از تجملّ دوري مي جست . در كارهاي منزل به خانوادش كمك مي نمود.

امام خميني در همان دوران جواني صاحب خصوصيّات اخلاقي و اعتّقادي خاصّي شد كه سال ها بعد تاثير بسيار زيادي بر ديگران گذاشت ودر دنياي اسلام را دگرگون كرد.

ميهن عزيز ما ، ايران ، از ديرباز سرزمين علم و فرهنگ و مهد پرورش دانشمندان و شاعران و هنرمندان بزرگ به شمار مي رفته است و ايرانيان همواره به ذوق و استعداد و علم و ادب و هنر معروف بوده اند.

آري ، به زبان فارسي عشق مي ورزم ؛ چون با دانستن اين زبان مي توانم احساسات و افكار ايرانيان و فارسي زبانان ديروز و امروز را درك كنم.

از صحرا باز مي گشتم و نسيم ، مانند مادري مهربان و آداب دان كه به كودكان خويش ، حق شناسي و ادب مي آموزد ، سرهاي نهال هاي جوان و بوته هاي نوزاد خويش را به نشانه ي احترام و وداع با من خم كرده بود.

ايمان و پاكدامني تان را حفظ كنيد . درستان را خوب بخوانيد و جواني تان را قدر بدانيد ؛ اين نيرو و نشاظ بايد در راه به دست آوردن اين ارزش هاي والا خرج شود.

متن املاء 10 نمره

سئوالات املاء 10 نمره

سئوالات املا پشت برگه

بنام خدا

سئوالات املاء     (10 نمره)                                           پايه اول نوبت دوم                                              نام دبير : سبحاني

1-   براي كلمه هاي زير مترادف بنويسيد؟  5/1 نمره

معروف :                                               تفكّر :                                      مجلس :

2-   واژه هاي هم آوا را تعريف كنيد؟  مثال بزنيد         5/1 نمره

 

3-   چهار كلمه ي دو تلفظي بنويسيد و تلفظ هاي مختلف آن را نشان دهيد؟  2 نمره

 

4-   با كلمه ي «الماس» يك جمله ي زباني و يك جمله ي ادبي بنويسيد.   2 نمره

 

5-   متضاد واژه هاي زير را بنويسيد.   1 نمره

واژه

متضاد

جهل

 

كندي

 

ناداني

 

 

6-   املاي كدام كلمه با توجه به معناي آن صحيح است.  1نمره

الف) لايق                         ب) عزمت                            ج) معطّل

7-   با تركيب هاي زير جمله بسازيد.   1 نمره

درختان سبز :

چشمه ي معرفت :

 

 

متن املا فارسي            پايه اول ترم دوم                              نام دبير : سبحاني

 

در ايران اسلامي ، مسجد نه فقط محلّي براي عبادت خدا و رازو نياز و نماز ، بلكه محلّ فراگيري علم و ادب نيز بوده است.

اي كميل دانش به ازمال است كه دانش ، تو را پاسبان است و تو مال را نگهبان . مال با هزينه كردن كم آيد و دانش با پراكنده شدن بيفزايد.

نوجوان ميل به آزادي و خودمختاري دارد و علاقه مند است وسايلي مخصوص به خود داشته باشد و با سليقه ي  خودش آن ها را به كار گيرد.

عمر حقيقي را ، شناس نامري ما تعيين نمي كند. زيستن و زندگي زيبا ، تنها همان فرصت هايي است كه با رفتارهاي زيبا و كارهاي بزرگ مي گذرد.

پروين و سروه هايش آن قدر شگفت انگيز بودند كه بزرگ ترين شاعران روزگار ، او را تحسين و تشويق مي كردند.

شهيد رجايي ، معلّمي متواضع و صميمي و در كارش بسيار دقيق و منظّم و جدّي بود.

خفّاش دندان هايش را به شكم شاپرك فرو برد ، ولي نتوانست او را ببلعد زيرا شاپرك روي پاي آدم آهني افتاد.

با شنيدن خبر حمله ي مغول ها ، دهقانان و كشاورزان نزديك شهر ، خانه و زندگي خود را رها مي كردند و به داخل شهر مي رفتند تا شايد بتوانند خانواده ي خود را از چنگال مغولان خون خوار نجات دهند.

متن املاء 10 نمره

سئوالات املاء 10 نمره

سئوالات املا پشت برگه

 

بنام خدا

 

سئوالات املاء     (10 نمره)          پايه اول نوبت دوم                        نام دبير : سبحاني

1-   با دو كلمه ي هم آوا جمله بنويسيد؟  1نمره

 

2-   مراعات نظير يا شبكه معنايي چيست؟   2 نمره

 

 

3-   حرف (ظ) چند شكل دارد براي هريك از شكل هاي آن مثال بزنيد؟  2 نمره

 

4-   هم خانواده ي كلمات زير را پيدا كنيد.   1 نمره

عواطف – محصول – شكر – تنفر

 

5-   معاني كلمات زير را بنويسيد.   1 نمره

داستانك :                                                         كمانك :

عروسك :                                                         پيامك :

6-   املاي كدام كلمه با توجه به معناي آن صحيح است.  1نمره

الف) صواب : پاداش                     ب) حياط : زندگي                            ج) خوار : ذليل

7-   با تركيب هاي زير جمله بسازيد.   2 نمره

نگاه موذيانه:

حركات جالب:

 

املا پایه دوم

 

متن املاء فارسي          پايه ي دوم  ترم اول        نام دبير: سبحاني

                                                                                     

يكي از بزرگ ترين ارزش ها و دست آوردهاي انقلاب شكوهمند اسلامي ما، «خودباوري» در تمام زمينه هاست. چند روز قبل از فرار شاه، شبي سخنران مسجد محله پيش نهاد كرد شب ها به پشت بام برويم و براي اعتراض به آن حكومت ظالم و فاسد، «الله اكبر» بگوييم. ايرانيان، با ادب ترين افراد مشرق زمين و نرم خوترين و خوش خلق ترين مردم جهان اند.

تابستان نيز به ضرورت كم كم جاي خود را به پاييز مي دهد. درختان از پوشش شبز خود عريان مي شوند و گويي با اهتزاز برگ هاي زرد و نارنجي و سرخ آتشين در باد شعله مي كشند و هزار رنگ با هم درمي آميزند.

سفر زندگي هم به مهارت هايي نياز دارد كه بدون آن ها، زندگي آينده، پرمشقت خواهد بود ما مي توانيم با توكل به پروردگار و تلاش به اين مهارت ها دست يابيم و زندگي خود را سرشار از طراوت و شادابي و شكوفايي كنيم.

در ايران نشستن در مجالس آداب خاصي دارد. در حضور كساني كه احترامشان واجب و لازم است، زانوان را به زمين مي زنند و موقر و متين مي نشينند.

 

 

10 نمره سئوالات املايي

10 نمره متن املاء

ب) پرسش ها (10 نمره)         

1- به كمك نشانه ي «را» با كلمات و تركيب هاي زير جمله بسازيد:                                                 (2) نمره

-        عاطفه

-        مهارت هاي زندگي

 

2- متضاد كلمه هاي زير را بنويسيد و در جمله اي به كار ببريد.                                                        (2) نمره

-        استوار

-        آزادي

3- مترادف كلمه هاي زير را بنويسيد .                                                                                      (1) نمره

-        استقلال ، ايمان، ايثار، كرامت

4- براي هر يك از واژه هاي «مخصوص- تحصيل- مكتب- علم» يك هم خانواده بنويسيد.                    (2) نمره

5- صداي (ز)‌چند شكل دارد، براي هر يك ، كلمه اي بنويسيد.                                                         (1) نمره

6- واژه ي «حصار» با كدام كلمه هم خانواده نيست:                                                                     (1) نمره

الف) محاصره                    ب) محصول                     ج) محصور

7- معني كدام گزينه «پافشاري كردن» است؟                                                                            (1) نمره

الف) اصرار                      ب) اسرار                         پ) اثرار                                                  

 

 

متن املاي فارسي              پایه دوم ترم دوم      نام دبير: سبحاني       

سرانجام، پاييز هم مانند ديگر فصل ها با طبيعت وداع مي كند و جاي خود را به زمستان مي دهد. زمستان از راه مي رسد و كوله بارش را كه پر از برف و سرماست، بر زمين مي گذارد.

با شنيدن اين كلمات، رايحه ي دل انگيزي به مشام مي رسد كه براي مردم نشاط آور و اميدبخش است.

ايرانيان داراي هوش و استعداد فكري خوبي هستند. آن ها در فراگرفتن امور فني و هنري و هرگونه علوم استعداد و قابليت فراوان دارند.

خانواده كوچك ترين بخش اجتماع است و براي خود، هنجار و حريم و قانون و آدابي دارد.

محمدتقي توانست با تلاش و پشتكار فراوان به مقام صدراعظمي برسد و لقب اميركبير بيابد و منشا خدمات فراواني براي كشور عزيزش ايران باشد.

امروز جوانان شاداب و با ايمان و جوانان سرزنده به لطف خداوند بزرگ در همه ي عرصه ها و ميدان ها پرچم ايران اسلامي را با سرود سرفرازي و آزادمنشي برخواهند افراشت.

كمال الملك ، بسيار مهربان بود. او به قدري نسبت به مادر خود مؤدب و فروتن بود كه توجه هر بيننده و شنونده اي را جلب مي كرد.

روزها يكي پس از ديگري، از پي هم مي گذرند و همين كه سپري شدند، باز آورد نشان محال است.

10 نمره متن املاء

 10 نمره سئوالات

پرسش ها (10 نمره)                                                                         

 

1-   مترادف و متضاد كلمه هاي زير را بنويسيد                                                                           (2) نمره

واژه

مترادف

متضاد

محروم

 

 

2-   تفاوت دو واژه ي خورد و خرد چيست؟ چگونه بايد آن ها را در جمله تشخيص داد؟                         (2) نمره

 

3-   مخفف كلمه هاي زير كدام است؟                                                                                        (1) نمره

اگر                                اكنون                             سحرگاهان                             واز

4-   صداي (س) چند شكل دارد، براي هر يك، كلمه اي بنويسيد                                             (5/1) نمره

 

5-   واژه ي «مرحمت» با كدام كلمه هم خانواده نيست؟                                                           (1) نمره

الف) مراحم                           ب)محروم                                        ج) رحم                

6-   املاي كدام واژه غلط است؟                                                                                       (1) نمره

الف) احزان                      ب) اوسيا                                      ج) نصيب

7-   براي هر يك از واژه هاي زير يك هم خانواده بنويسيد.                                                    (5/1) نمره

خطاب- اسارت- لطايف- متين- تحصيل – كاشف

املا پایه سوم

متن املاي فارسي                        پایه سوم ترم اول                         نام دبير: سبحاني

امام خميني محبوب همه ي مسلمانان جهان و مايه ي افتخار مردم ايران بود هيچ گاه قدرت او را از ياد خدا و محبت به مردم غافل نساخت.

رژيم منحوس پهلوي با دانش آمور مؤمن و انقلابي مخالف بود و مي خواست او را فاسد و ضايع كند و اگر نشداز بين ببرد.

موريانه ها نيز براي خود عالم عجيبي دارند. لانه هاي زيرزميني آن ها داراي تاسيساتي است كه بخش هاي مختلف يك شهر، از انبار آذوقه گرفته تا گورستان را دربر مي گيرد.

بدان كه هر چه در وجود است، همه صنع خداي تعالي است. در عنكبوت نگاه كن كه خانه ي خويش چگونه كند و هندسه در تناسب آن چون نگاه دارد.

دانش نامه، عنوان عمومي هر يك از كتاب هايي است كه حاوي اطلاعات مفيد و مناسبي از همه ي رشته هاي دانش انساني باشد.

آدم آهني قصه ي ما هرگز از جواب دادن به اين سئوال ها خسته نمي شد. به موقع مي خنديد و پايش را روي زمين مي كوبيد و به موقع بازويش را تكان مي داد و بعضي اوقات هم حتي با چشم نارنجي رنگش، موذيانه چشمك مي زد.

صداي غرشي برخاست و پيش از آن كه مردم حيرت زده ي شهرها پي به موضوع ببرند پاره ابر خاكستري تيره شد و باراني از سنگ بر سرشان فرو ريخت.

 

نمره املا از 20 نمره

 

 

متن املاي فارسي      پایه سوم ترم دوم                                                 نام دبير: سبحاني

 

زمين آشناي ديرينه ماست . بارها از تماشاي دشت هاي سر سبز و كوه هاي سر به فلك كشيده اش لذت برده ايم.

كوچ پرندگان نيز بسيار شگفت انگيز است. در موسم كوچ نيرويي غريزي آن ها را وا مي دارد هزارها كيلومتر را بدون كوچك ترين اشتباهي طي كنند.

دانش نامه ها، مانند لغت نامه ها و اطلس ها، از جمله كتاب هاي مرجع هستند، يعني كتاب هايي كه براي كسب اطلاع كما بيش اجمالي در موضوع معين مي توان به آنها مراجعه كرد. مردم اصفهان به هوش و درايت و موقع شناسي و ذكاوت مشهورند. شهر اصفهان در طي تاريخ پر فراز و نشيب ايران دست خوش حوادث گوناگون شده است.

كوير به رغم اين كه از سخاوت آسمان چندان نصيبي نمي برد، مردماني سخي و مهمان نواز دارد.

خاك لرستان، سرزمين آبشارها، با صفاي خاطر و مناعت طبع ساكنانش كه خاص مردم كوهستان است و با بناهاي رفيع، يادگار قرون و اعصار، تاريخ را در سينه ي خود ثبت كرده است. حاج آخوند، كارهاي زندگي اش متعارف بود و با همه ي زهد و عبادتي كه داشت به تمام امور معمولي زندگي مي رسيد.

نمايش نيز مانند ساير هنرها وسيله اي براي بيان عواطف، نگرش ها، رنج ها و شادي هاي انسان است و قدمت آن به روزگاران بسيار دور مي رسد.

از مولانا نوشته ها و سروده هايي به جاي مانده كه از آثار جاوداني و ممتاز ادبيات عرفاني به شمارند.

زبان فارسي به انديشه ي ما شكل داده است و دست كم با برخي از ظريف ترين و ژرف ترين جنبه هاي رمزي و معنوي آن يكي شده است.

 

املا از 20 نمره

 

انشاء و نگارش پایه اول

 

پايه ي : اول                      نوبت : اول                    مدرسه شهيد مطهري (2)                   نام دبير : سبحاني

بارم

1-      براي نوشتن انشاء به چه مواردي بايد توجه كرد  .

2

2-      براي بهتر شدن محتواي انشاء مي توانيد از .......................... با موضوع بهره بگيريد .

5/0

3-    در نوشته ، از جمله هاي  ..................و ................. و استفاده كنيد .

1

 

4-          با تركيب هاي زير جلمه هاي تازه اي  بنويسيد .

-         سالهاي جواني  :

-         چشمه ي معرفت :

 

 

2

 

 

 

 

 

5-    چرا بايد از تشبيه و تشخيص در نوشته ي خود استفاده كنيم ؟

5/0

6-    گفت وگوي جويبار ودرخت تشنه رادر يك بند بنويسيد .

..............................................................................................................................................................................................................................

..............................................................................................................

 

 

 

2

 

 

 

7-               از دو موضوع زير يكي را بدلخواه انتخاب كنيد و در مورد آن انشايي بنويسيد .

(كمتر از ده خط نباشد )

-         موضوع اول : بهترين خاطره ي زندگي خود را بنويسيد .

-         موضوع دوم : يكي از زيبايي هاي آفرينش را  توصيف كنيد .

 

 

12

 

 

 

 

 

 

پايه ي : اول             نوبت : دوم              مدرسه شهيد مطهري (2)                   نام دبير : سبحاني

 

بارم

1-      در نوشتن انشاء بايد............. و ............  رعايت سبب شود .

1

 

2-      در نوشتن انشاء از ...................................... مناسب استفاده كنيم .

 

5/0

3-    يكي از راه هاي تقويت نگارش كدام است ؟

 

5/0

4-    انواع نامه را نام ببريد ؟

 

5/1

 

5-    نامه اي كوتاه به رهبر معظّم انقلاب  بنويسيد  در يك بند

.............................................................................................

.............................................................................................

..............................................................................................

 

2

6-    ساده ترين اتفاق و حوادث هم ميتواند سر آغاز نوشتن يك خاطره ي ماندگار باشد .

الف : صحيح                                                             ب : غلط

 

5/0

7-    در توصيف پديد ه ها بايد به ................ و ..................آن دقت  كنيم .

 

1

8-    زاويه ي ديد داستان قلب كوچكم را به چه كسي بدهم چه بود ؟

 

1

9-    از دو موضوع زير يكي را بدلخواه انتخاب كنيد و در مورد آن انشاء بنويسيد .

-         موضوع اول : چه كنيم تا از ساعات عمر بهتر استفاده كنيم ؟

-         موضوع دوم : خلاصه يكي از درس هاي كتاب فارسي يا كتابي كه تاكنون مطالعه كرده اي را بنويس  .

12

 

 

 

 

 

 

 

 

پايه ي : اول                      نوبت : اول                    مدرسه شهيد مطهري (2)                   نام دبير : سبحاني

 

بارم

1-    گونه ي گفتاري زبان ( شكل محاوره اي ) را در نوشتار ....................

 

 

الف : به كار ببريم                                      ب : به كار نبريم

5/0

2-    از تلميح براي .................و ................. كردن انشاء مي توان بهره گرفت  .

1

3-    در نوشتن بايد به چه نكاتي  توجه كرد  ؟

5/1

4-    در نوشتن انشاء بايد به اصل ........................... و ................... جمله ها توجه كنيم .

1

5-    چگونه مي توان ميان جمله هاي يك نوشته ارتباط بر قرار كرد ؟

1

6-    رعايت فاصله ( حاشيه گذاري ) در دو طرف انشاء به ................ شما كمك ميكند .

1

7-    جمله ي نا تمام زير را تا  يك بند  ادامه دهيد .

من با خود عهد بسته ام ................................................................................... ..............................................................................................................

..............................................................................................................

2

8-               از دو موضوع زير يكي را بدلخواه انتخاب كنيد و در مورد آن انشاء بنويسيد .

(كمتر از ده خط نباشد )

-         موضوع اول : در باره امثال و حكم زير توضيح دهيد  .

كم گوي و گزيده گوي چون در                    تا زاندك تو جهان شود پر 

-         موضوع دوم : فصل هاي سال را با مراحل عمر انسان مقايسه كنيد ودر خصوص آن انشاء بنويسيد .

 

 

12

 

 

 

 

 

انشاء و نگارش 


پایه دوم

پايه ي : دوم                     نوبت : دوم                 مدرسه شهيد مطهري (2)                 نام دبير : سبحاني

 

بارم

1-      رعايت ........................... در انشاء سبب زيبايي وانسجام نوشته مي شود .

5/0

 

2-      بخاطر سپردن كدام موارد باعث پرورش وتقويت ومهارت نويسندگي و كوتاه نويسي مي شود .

1

3-    يكي از راه هاي تقويت شرح حال نويسي مطالعه ي ..................و ................. و .................. است .

75/0

 

 

4-    با گروه كلمات زير جمله بسازيد .

-         قصيده ي سعدي :

-         مشهد مقدّس :

 

 

5/1

 

 

 

 

 

5-    استفاده از ((توصيف )) براي ذكر جزئيات ، سبب تاثير بخشي بيش تر نوشته مي شود .

5/0

6-    در باره ي وطن دوستي ، يك بند بنويسيد و نشانه هاي نگارشي را در آن بكار ببريد .     

..............................................................................................................................................................................................................................

..............................................................................................................

 

 

 

2

 

 

 

7-    در نوشتن انشاء بايد به چه نكاتي توجه كرد .

 

75/0

 

8-    ميان جمله هاي يك نوشته بايد با ......................و ................. ارتباط بر قرار كنيم .

1

 

9-    از دو موضوع زير يكي را بدلخواه انتخاب كنيد و در مورد آن انشاء بنويسيد .

-         موضوع اول : در باره ي (( ويژگي هاي يك نوجوان شايسته ))

-         موضوع دوم : يكي از چهار فصل سال را توصيف كنيد .

 

 

12

 

 

 

 

 

انشاء و نگارش پایه سوم

 

 

پايه ي : سوم                     ترم : اول                    مدرسه شهيد مطهري (2)                   نام دبير : سبحاني

 

بارم

1-    در باز سازي روي داده ها به چه چيز هايي نياز داريم  ؟

5/1

2-    آسان ترين و ارزان ترين راه هاي ارتباط ................... است .

 

 

الف : تلفن                                       ب : نامه   

5/0

3-    در نامه اداري رعايت چه نكاتي ضروري است  ؟  ( سه مورد )

75/0

4-    هر نامه شامل چند بخش است نام ببريد  ؟ 

75/0

5-    محل تمبر ، ........... پاكت و در گوشه ي ........... آن است ؟

5/0

6-    عبارت زير را در يك بند كامل كنيد :

هر گاه سانحه اي طبيعي مانند زلزله رخ دهد ، روح انسان دوستي وكمك به هم نوع ............

.............................................................................................................................................................................................................................

2

7-    جمله ي نا تمام زير را كامل كن .

به مناسبت روز  ......................................................................................

عالم پير..................................................................................................

2

8-               از دو موضوع زير يكي را بدلخواه انتخاب كنيد و در مورد آن انشاء بنويسيد .

-         موضوع اول : آسمان ابري را توصيف كنيد  .

 

-         موضوع دوم : هر چه مي خواهد دل تنگت بگو .

 

 

12

 

 

 

 

 

پايه ي : سوم                 نوبت : دوم                   مدرسه شهيد مطهري (2)           نام دبير : سبحاني

بارم

1-             حاشيه گذاري در هنگام نامه نوشتن بايد چكونه باشد

1

2-           هر نامه شامل چند بخش است ؟ نام ببريد

75/0

3-           خلاصه نويسي يكي از راه هاي كسب مهارت در نويسندگي است .

      الف : صحيح                                                                ب: غلط

5/0

4-           در خلاصه نويسي بايد مطالب .............. متن را ذكر كنيم واز ................چشم بپوشيم .

1

5-    آسمان كوير چگونه است ؟ آن را  در يك بند توصيف كنيد .

.............................................................................................

.............................................................................................

..............................................................................................

5/1

6-    گزارش چيست ؟

1

7-    در گزارش نويسي ...........................ضروري است .

5/0

8-    در جمله زير به جاي كلمه هاي كه زير آن خط كشيده شده كلمه هاي مناسب ديگري بگذاريد . اصفهان  پيوسته مهد پرورش  دانشمندان  بوده است .

75/0

9-    روزنامه ديواري شامل چه قسمت هاي است ؟

1

10-                      از دو موضوع زير يكي را بدلخواه انتخاب كنيد و در مورد آن انشاء بنويسيد .

-         موضوع اول : خلاصه يكي از داستان هاي  كه تاكنون خوانده ايد را بنويسد  .

-         موضوع دوم : بيت زير را معنا كنيد سپس در خصوص آن انشايي بنويسيد .

صورت زيباي ظاهر هيچ نيست                 اي برادر صورت زيبا بيار

12

 

 

 

 

 

 

 

 

بودجه بندي درس ادبيات فارسي راهنمايي                                                       

پايه اول

پايه دوم

پايه سوم

عنوان

زمان

صفحه

عنوان

زمان

صفحه

عنوان

زمان

صفحه

فصل اول

مهر

24-4

فصل اول

مهر

23-2

فصل اول

مهر

20-1

فصل دوم

آبان

44-28

فصل دوم

آبان

44-25

فصل دوم

آبان

43-24

فصل سوم

آذر

69-54

فصل سوم

آذر

63-50

فصل سوم

آذر

69-45

فصل چهارم

دي

86-72

فصل چهارم

دي

76-65

فصل چهارم

دي

93-71

فصل پنجم

بهمن

120-94

فصل پنجم

بهمن

98-83

فصل پنجم

بهمن

116-96

فصل ششم

اسفند

148-124

فصل ششم

اسفند

117-100

فصل ششم

اسفند

141-118

فصل هفتم

فروردين

182-156

فصل هفتم

فروردين

140-122

فصل هفتم

فروردين

154-143

فصل هشتم

ارديبهشت

212-186

فصل هشتم

ارديبهشت

156-142

فصل هشتم

ارديبهشت

163-155

-

خرداد

امتحانات

-

خرداد

امتحانات

-

خرداد

امتحانات

 

 


 

روشهای تدریس

مژگان سبحاني                                 دبير ادبيات  مدرسه راهنمايي شهيد مطهري (2)

مقدّمه
تدریس یکی از ارکان اصلی هر سیستم آموزشی به شمار می‌رود که کارآیی هر نظام آموزش بستگی به آن دارد. یکی از مشکلات نظام تعلیم و تربیت، مربوط به عدم آشنایی و عدم استفاده از الگوها و روش‌های پیشرفته تدریس است.
مشاهدات مکرر نشان داد که متأسفانه بسیاری از اساتید، هنوز از روش‌های سنتی و غیرکاربردی استفاده می‌کنند. استادان دروس معارف اسلامی نیز از این امر مستثنی نبوده و برخی استادان هنوز هم از روش‌های منسوخ بهره می‌گیرند و در نتیجه در زمینه تأثیرگذاری از موفقیت‌ کمتری برخوردارند. از این رو در این نوشتار سعی شده به برخی از شاخصه‌های تدریس موفق در حوزه‌های مختلف علمی، مهارتی، عاطفی و تأثیرگذاری اشاره گردد. امید است اساتید محترم با مطالعه این نوشتار با معیارها و انتظارات از استاد معارف بیشتر آشنا شوند، ضمن اینکه توصیه می‏شود اساتید بزرگوار برای اطلاع بیشتر به کتبی که در این زمینه نوشته شده مراجعه فرمایند.


الف) عامل علمی


مراد از عامل علمی، مجموعه عناصری است که توانمندی و تسلط علمی استاد را در مقام ارائه درس نشان می‏دهد. به عبارت دیگر، محور اصلی در این عامل، تسلط علمی استاد بر موضوع درس می‏باشد؛ از این رو یکی از مهم‏ترین اصول آموزش و نیز ویژگی‏های استاد، تسلّط بر محتوا و موضوع درس و آگاهی کافی و گسترده درباره مطالب آموزشی است، به نحوی که استاد را توانا سازد تا با تسلّط کامل مطالب درسی را ارائه دهد. استادی که تسلّط علمی کافی ندارد شاید بتواند متن درس را آماده کرده و به شکل کامل و صحیح در کلاس ارائه کند؛ اما به دلیل ضعف علمی و عدم احاطه کامل بر مطالب آموزشی، نکات مهم درس تشخیص داده نمی‏شود و اگر ارائه خوب درس نیاز به خلاقیت (مثل تقدّم و تأخّر مطالب و...) و یا ذکر مطالب تکمیلی و... داشته باشد استاد از عهده آن بر نمی‏آید.علاوه اینکه می‏تواند پاسخگوی سؤالات و ابهامات فراگیران باشد و استادی که در مسائل علمی ضعیف باشد و نتواند به پرسش‏های فراگیران خود پاسخ دهد و روحیه پرسشگری و نقّادی آنها را اقناع و ارضا نماید مسلّماً در کار خود شکست خواهد خورد.

از این رو مطالعه دائم و مستمر استاد در زمینه موضوع مورد بحث، امری ضروری و لازم می‏نماید؛ زیرا این امکان را به استاد خواهد داد تا ضمن تقویت بنیه‏های علمی خود، با شبهات و یافته‏های جدید در زمینه کار خود آشنا شده و در نتیجه بتواند با تسلّط و آمادگی بیشتری در کلاس حضور پیدا کند؛ چراکه گاهی کمبود وقت و یا احیاناً سهل‌انگاری ممکن است سبب شود استاد با عدم آمادگی کافی وارد کلاس شود. در چنین مواردی ممکن است استاد برای تظاهر به داشتن آمادگی جهت تدریس، معلومات نادرست ارائه دهد و یا صرفاً به نوشته کتاب یا جزوه اکتفا کند. علاوه اینکه عدم آمادگی استاد و نداشتن مطالعه کافی پیرامون موضوع مورد بحث، این فرصت را از وی خواهد گرفت تا هنگام تدریس، نکات اصلی و کلیدی درس را گوشزد نماید و نیز مشکلات و شبهات احتمالی درس را پیش‏بینی نموده و آنها را جهت ارتقای سطح علمی فراگیران در کلاس مطرح و به بحث و گفتگو بگذارد. و چه بسا این امر باعث شود تا استاد یا اصلاً علاقه‏ای برای طرح چنین سؤالات و شبهاتی را از خود نشان ندهد که این حالت، موجب رکود و خمودی کلاس شده و مانع رشد، تکامل، خلاقیت و نوآوری فراگیر است؛ و یا اگر هم چنین مسائلی از طرف فراگیران مطرح شود این عدم آمادگی سبب می‏شود تا استاد از پاسخ دادن به سؤالات منطقی و معقول آنها طفره رفته و با داستان‌سرایی در مقام پرده‌پوشی از این ضعف برآید. از این رو، سزاوار است استاد از قبل، آمادگی لازم را برای ارائه درس کسب نماید تا ضمن تسلّط لازم بر موضوع بحث، به هنگام تدریس مکرّراً به کتاب یا جزوه مراجعه ننماید. البته توقّع نمی‏رود که استاد همیشه همه محتوای درس را حفظ باشد، بلکه طبیعی است گاهی نیم‌نگاهی به طرح درسی که از پیش تهیه کرده است، داشته باشد؛ ولی رجوع مکرّر به کتاب یا جزوه باعث مکث مخلّ به تدریس و از بین رفتن نشاط کلاس می‏شود.

 در مورد عامل علمی دو نوع شاخص فرعی وجود دارد:
۱ )شاخص‏هایی که با درس خاصی ارتباط نداشته، بلکه در هر درسی لازم و ضروری هستند.

 ۲ )شاخص‏هایی که به درس خاصی اختصاص دارند. به عنوان مثال کامل بودن مطالب ارائه شده و یا صحت آنها در هر درسی لازم است. اما تحلیل مطالب تاریخی و نتیجه‏گیری از آنها فقط در دروسی نظیر درس تاریخ تحلیلی اسلام و یا انقلاب اسلامی ضرورت می‏یابد و یا توجه به مباحث نظری علم اخلاق که فقط در درس اخلاق اسلامی مورد توجه قرار می‏گیرد.
در اینجا ابتدا به توضیح شاخص‏های علمی مشترک پرداخته و سپس شاخص‏های علمی اختصاصی هر یک از گرایشهای پنج‌گانه دروس معارف اسلامی را بیان می‏کنیم. الف) شاخص‏های علمی مشترک
۱) کامل بودن مطالب ارائه شده:

بدیهی است مطالبی که از سوی استاد ارائه می‏شود بایستی با توجه به متن و سر فصلهای درس کامل باشد، به این معنا که مطالب ارایه شده ضمن اینکه بایستی تمامی سر فصلهای مورد نظر را پوشش دهد، لازم است تمام مباحث مورد نیاز و مرتبط با هر سرفصل را نیز مطرح سازد؛ و به طور کلّی محتوای درس باید تمام حقایق، مفاهیم و اصولی را که لازم است فراگیران بیاموزند، در برداشته باشد.

2)صحّت مطالب ارائه شده:

 لازم به ذکر است که مطالب ارائه شده توسط استاد بایستی قوی، مورد قبول و خدشه‏ناپذیر ارایه گردد و تحقق این أمر مستلزم این است که محتویات و مباحث طرح شده به گونه‏ای ارائه گردد که از صحّت و اتقان لازم برخوردار بوده و اصول و مسلّمات علمی در آنها رعایت شود، چه اینکه یادگیری هنگامی اثربخش خواهد بود که مطابق با واقعیات بوده و از دقت و صحّت لازم برخوردار باشد؛ زیرا اگر فراگیر احساس کند که با بعضی از مسائل، غیر علمی و بدون دقت کافی برخورد شده است هر آینه ممکن است بقیه مباحث و مطالب را ـ هر چند حق هم باشند ـ نپذیرد و با دید منفی به آنها بنگرد و به این ترتیب اعتماد فراگیر به درس و استاد کاسته شده و نفوذ کلام استاد نیز کم می‏شود.


3) استفاده از منابع متعدد و ارجاع به آنها:

 ضروری است استاد به مطالب آموزشی موجود در متن اکتفا نکند، بلکه از هر فرصتی برای توسعه فکری و اطلاعات فراگیران استفاده نماید. از این رو، جهت عمق بخشیدن به اطلاعات و ارائه تدریسی شایسته، لازم است استاد آشنایی کامل با منابع معتبر و گوناگونی که در زمینه موضوع درس وجود دارد، داشته باشد و متناسب با واحد درسی، سطح علمی فراگیران و... از آن منابع ـ که عمدتاً اصلی و معتبر باشند ـ در تهیه و ارایه محتوای درس استفاده کند؛ زیرا مطالعه مستمر و مراجعه به منابع متعدد در زمینه موضوع مورد بحث، این امکان را به استاد می‏دهد که ضمن بالابردن توان علمی خود، با دیدگاههای مختلفی که پیرامون موضوع مطرح است نیز آشنا شده و در نتیجه بتواند با تسلّط و آمادگی بیشتری به تدریس بپردازد.


البته تذکر این نکته ضروری است که همواره در این امر باید حدّ اعتدال را رعایت کرد تا محتوای درس انباشته‏ای از گفته‏ها و سخنان دیگران نشود.

 4) نگارش و تلفظ صحیح آیات، روایات، اسامی، اصطلاحات و عبارات تخصصی:

 در موضوعات و مباحثی که استاد احساس می‏کند باید از آیات، روایات، اسامی یا اصطلاحات خاص استفاده کند باید توجه داشته باشد که نگارش و تلفّظ آنها به طور صحیح باشد؛ ضمن اینکه لازم است کاربرد آنها کاملاً بجا و بر حسب ضرورت باشد و حتی‏الامکان از استفاده مکرر از اصطلاحات تخصصی غیر ضروری خودداری شود.
5) پاسخگویی صحیح به سؤالات دانشجویان: مقصود از این شاخص، صرف اسکات فراگیران در مقام بحث و سؤال نیست، بلکه استاد باید بتواند پاسخ صحیح، علمی و قانع‏کننده ارائه کند و با پاسخگویی صریح و منطقی به سؤالات و مشکلات علمی فراگیران و دفاع صحیح و معقول از مبانی دین و انقلاب اسلامی، موجبات نشاط علمی کلاس را فراهم آورد. لازمه چنین امری این است که: اولاً استاد توان علمی لازم را دارا باشد. ثانیاً سؤالهای احتمالی را حتی‏الامکان پیش‏بینی نماید که لازمه دست یافتن به این مهم، داشتن طرح درس مناسب و سنجیده‏ای است که استاد قبل از تدریس برای یک جلسه درس تهیه می‏کند، چنین طرح درسی به وی فرصت خواهد داد تا سؤالات و ابهامات احتمالی تدریس را پیش‏بینی کند و پاسخ لازم و متناسب با آنها را بیابد. تذکر این نکته ضروری است که اگر استاد، پاسخ سؤالی را به هر سببی ندانست لازم نیست که با داستان‏سرایی در مقام پرده‏پوشی بر آنچه که نمی‏داند بر آید، بلکه

باید صراحتاً ارائه پاسخ صحیح را به جلسه آینده موکول نماید.


6) دارا بودن جامعیت نسبی در معارف اسلامی:

استادان گروه معارف اسلامی افزون بر اینکه باید تسلط و توان علمی لازم را در گرایش مورد نظر داشته باشند در زمینه‌های دیگر معارف دینی از جامعیت نسبی بر خوردار باشند؛ چراکه رسالت یک استاد معارف صرفاً در فعالیت‌های آموزشی خلاصه نمی‌شود، بلکه یکی از مهم‌ترین رسالت آنان تبلیغ دین در کنار آموزش می‌باشد. همان‌گونه که در اهداف تک‌تک دروس معارف آمده است، محوریت در تدریس این دروس، دین با نگاه تبلیغی و ترویجی و در نهایت تأثیرگذاری است. استاد تاریخ اسلام یا انقلاب اسلامی و... صرفا بیانگر حوادث و وقایع تاریخی نیست، بلکه به همراه تحلیل وقایع و توجه به عبرت‌آموزی آن به نکات اخلاقی، اعتقادی و مذهبی مبتنی بر باور‌های دینی نیز توجه دارد؛ مثلاً استاد اخلاق باید در زمینه مباحث اعتقادی، تاریخی، سیاسی، احکام شرعی و... دارای اطلاعات باشد تا در صورت لزوم توان پاسخگویی را داشته باشد. همچنین نکات اخلاقی را باید با باورهای دینی پیوند دهد و...

یا مثلاً استاد در درس اندیشه اسلامی ۱ـ۲، باید اطلاعات اجمالی نسبت به تاریخ اسلام و تاریخ معاصر داشته باشد یا استاد انقلاب اسلامی نیز باید با احکام شرعی یا مباحث قرآنی و روایی آشنا باشد.

7) آمادگی در ارائه درس:

کمبود وقت و یا احیاناً سهل‌انگاری ممکن است سبب شود استاد با عدم آمادگی کافی وارد کلاس شود. در چنین مواردی ممکن است استاد برای تظاهر به داشتن آمادگی جهت تدریس، معلومات نادرست ارائه دهد و یا صرفاً به نوشته کتاب یا جزوه اکتفا کند.

علاوه اینکه عدم آمادگی استاد و نداشتن مطالعه کافی پیرامون موضوع مورد بحث، این فرصت را از وی خواهد گرفت تا حین تدریس، نکات اصلی و کلیدی درس را گوشزد نماید و نیز مشکلات و شبهات احتمالی درس را پیش‏بینی نموده و آنها را جهت ارتقای سطح علمی فراگیران در کلاس مطرح و به بحث و گفتگو بگذارد. و چه بسا این امر باعث شود تا استاد یا اصلاً علاقه‏ای برای طرح چنین سؤالات و شبهاتی را از خود نشان ندهد که این حالت، موجب رکود و خمودی کلاس شده و مانع رشد، تکامل، خلاقیت و نوآوری فراگیر است؛ و یا اگر هم چنین مسائلی از طرف فراگیران مطرح شود این عدم آمادگی سبب می‏شود تا استاد از پاسخ دادن به سؤالات منطقی و معقول آنها طفره رفته و با داستان‌سرایی در مقام پرده‌پوشی از این ضعف برآید.

از این رو، سزاوار است استاد از قبل، آمادگی لازم را برای ارایه درس کسب نماید تا ضمن تسلّط لازم بر موضوع بحث، به هنگام تدریس، مکرّراً به کتاب یا جزوه مراجعه ننماید. البته توقّع نمی‏رود که استاد همیشه همه محتوای درس را حفظ باشد، بلکه طبیعی است گاهی نیم‌نگاهی به طرح درسی که از پیش تهیه کرده است، داشته باشد؛ ولی رجوع مکرّر به کتاب یا جزوه باعث مکث مخلّ به تدریس و از بین رفتن نشاط کلاس می‏شود.

راز طلایی موفقیت

 روزی از سرخپوستی که به عنوان کارگر روی اسکلت آسمان خراش در ارتفاع چند صد متری زمین کار می کرد پرسیدند ‚ چه چیز باعث شده که تو از آن ارتفاع چند صد متری نترسی؟و او گفت من اگر از ارتفاع ده متری سقوط کنم همان بلایی سرم میآید که از ارتفاع چهار صد متری. پس چرا باید ترسم بیشتر از کارگری باشد که روی اسکلت یک آپارتمان معمولی کار می کند.

خوب به این نکته ظریف فکر کنید اگر در هر کاری در زندگی بدترین وضعیت ممکن را تجسم کنید و یکبار با تجسم ذهنی خود را در آن وضعیت قرار دهید خواهید دید که وقتی آب از سر بگذرد دیگر یک متر یا صد متر با هم فرقی نمی کند . پس اگر بتوانید در عمق پنج متری شنا کنید در اقیانوس ها ی با عمق بیشتر از پانصد متر هم می توانید غوطه ور شوید. براستی معنای شکست چیست؟آیا معنایش این است که چیزی به دلخواه شما یا آن گونه که انتظارش را داشتید پیش نیاید؟ قانون تجربه همواره کامل و بی نقص است. ما اندیشه ها و اعتقاد های درونی خود را به شیوه ای عالی باز می تابانیم. یا یکی از گامها را بر نداشته اید یا اعتقاد باطنی شما این بوده است که لیاقتش را ندارید‚ و یا احساس بی ارزشی کرده اید. این گفته قدیمی که اگر بار نخست موفق نشدی باز هم بکوش.براستی حقیقت دارد .معنایش این نیست که خود را بکوب و دیگر بار همان شیوه سابق را تکرار کن. معنایش این است که اشتباه خود را دریاب و از راهی دیگر وارد شو تا بیاموزی چگونه درست آن را انجام بدهی. این حق طبیعی ماست که در تمام مدت عمر خود‚ از موفقیتی به موفقیت دیگر رهسپار باشیم. اگر وضع مااینگونه نیست ‚ یا با تواناییهای ذاتی خود همنوا نیستیم ‚ یا معتقدیم که موفقیت از آن ما نیست ‚ یا موفقیت خود را در نمی یابیم. اگر نسبت به جایگاه این لحظه خود ‚ معیارهای چنان دور از دسترس برگزینیم _که هم اکنون نتوانیم به آن دست یابیم_ همواره شکست خواهیم خورد. هنگامی که کودک سرگرم آموختن راه رفتن یا حرف زدن است ‚ تشویقش می کنیم و برای هر پیشرفت کوچک تحسینش می کنیم . کودک به وجد در می آید و می کوشد که بهتر آن را انجام دهد . آیا به هنگام آموزش چیزی تازه ‚ خود را به همین شیوه تشویق می کنید؟ یا اینکه با گفتن کلماتی نظیر احمق یا دست و پا چلفتی یا شکست خورده فراگیری خود را دشوار تر می نمایید؟
بسیاری از ستارگان و هنر پیشه ها تصور می کنند که از همان نخستین نمایش نحوه اجرایشان باید عالی و بی نقص باشد . اما آنها باید بدانند که هدف نمایش ‚ تمرین و آموختن است . بر روی صحنه می اییم تا اشتباه کنیم و راههای تازه را بیاموزیم و بیاموزیم . تنها با تمرین مکرر چیزی تازه را می آموزیم و آن را جزیی از طبیعت خود می سازیم هر گاه در هر زمینه ای به یک کار تمام شده حرفه ای می نگرید به حاصل ساعتهای بی شمار تمرین چشم می دوزید.اصلا مهم نیست که برای چه مدت زمانی خود را شکست خورده پنداشته اید . می توانید هم اکنون الگوی موفقیت را بیافرینید .اهمیت ندارد که در چه زمینه ای می خواهید کار کنید. اصول یکسانند . لازم است که دانه موفقیت را بکاریم . این دانه ها خرمنی عظیم به بار خواهند آورد.

  ● سخنی چند از بزرگان علم

ـ وظیفه آموزش این است که ذهن های خالی را به ذهن های باز تبدیل کند نه ذهن های پر.
ـ دوستانی انتخاب کنید که اهل زحمت باشند و شما را به درس خواندن و زحمت کشیدن تشویق کنند.
ـ خوشبخت کسی است که به یکی از این دو دسترسی داشته باشدیا کتابهای خوب یا دوستانی که اهل کتاب باشند.
ـ یک تمبر پستی موفقیتش را تضمین می کند چون این توانایی را دارد که تا رسیدن به هدف به چیزی بچسبد.
ـ موفقیت مانند سایه به دنبال پشتکار است.
ـ شرط پیروزی داشتن اراده قوی است شرایط دیگر اهمیت چندانی ندارد.
ـ خواندن بدون فکر کردن همانند خوردن بدون هضم کردن است.
ـ برای آدمهای مصمم و جدی همیشه وقت و فرصت فراهم است.
ـ آرمانهای بزرگ همت های بلند می طلبد.
ـ عظمت زندگی در علم نیست بلکه در عمل است.
ـ جدیت مقصد را نزدیک می کند.
ـ در دنیا لذتی نیست که با لذت مطالعه برابری کند.
ـ فردا وقتیست که تنبلها کار خواهند کرد.

نکاتی در مورد یادگیری آسان تر مطالب  
ـ نکته ۱)مطالبی که در آغاز و در پایان مطالعه می خوانید بهتر در حافظه می مانند و مطالبی که در میان قرار دارند ‚احتمال فراموش کردنشان بیشتر است .
پس بخش های میانی مطالعه به تمرین زیادتری نیاز دارند. پس مدت زمان مطالعه نباید به حدی باشد که مطالب زیادی در بین شروع و انتهای آن قرار گیرند .
بهترین زمان مطالعه ۵۰ دقیقه و ۱۰ دقیقه استراحت است. مطالعه برای مدت زمان طولانی و مستمر نه تنها سبب یادگیری بیشتر نمی شود بلکه به علت خستگی از کارایی تان نیز کم می شود. دقت کنید این زمان تنها برای استراحت است ‚ مرور کردن مطالب و حتی فکر کردن به آن چه که مطالعه کردید نیز سبب خستگی شما می شود.
ـ نکته ۲) مطالعات نشان می دهد که ایجاد تداعی های ذهنی در قدرت به خاطر سپاری مطالب بسیار موثر است .یعنی بین موضوعی دیگر ارتباط برقرار کنید تا در ذهنتان باقی بماند . لزومی ندارد که تداعی ها طبیعی یا منطقی باشند .اگر آنها حالت مضحک و غیر عادی هم داشته باشند حتی موثر تر هم هستند. تداعی باید حتما از خود شما باشد و استفاده از تداعی های دیگران در مورد شما موثر نیست.
ـ نکته ۳) حتما مطالب را مرور کنید.
ـ نکته ۴) از مطالب مهم و مطالبی که دیر به ذهن سپرده می شوند در کاغذهای کوچک فیش و خلاصه بردارید .گمان نکنید این کار باعث اتلاف وقت می شود با امتحان این عمل متوجه می شویدکه چقدر خلاصه نویسی برای شما مفید است.
ـ نکته ۵) باید دانست تکرار یکنواخت و پی در پی مغز را خسته می کند و در نتیجه به شخص حالت خواب آلودگی دست می دهد ‚ به این جهت باید از طوطی وار از بر کردن و تکرار بی معنی خودداری کنید.
▪ منظور از ترک تحصیل
دانش آموزانی که زودتر از موعد مقررمدرسه را ترک می کنند و یا به عبارتی قبل از اتمام یک دوره قادر به ادامه تحصیل نمی باشند و به ناچار مدرسه را ترک می کنند.ترک تحصیل معمولا به دنبال تکرار پایه و ناتوانی و عدم کارایی مدرسه می باشد. همچنین ترک تحصیل منجر به افزایش بی سوادی در جامعه می گردد.
▪ روند ترک تحصیل در ایران
ترک تحصیل یکی از معضلات آموزش در جهان می باشد. امروزه ترک تحصیل و افت تحصیلی در تمام کشور های جهان از عمده ترین مباحث و مسائل آموزش و پرورش و حتی مسئولان نظام آموزشی است.نظام آموزشی ایران مانند بسیاری از کشور های در حال رشد از یک سلسله بیماری رنج می برد و این مسائل عمدتا از رژیم قبل به ارث رسیده اند. و علی رغم کوشش هایی که تا به حال انجام گرفته هنوز این مشکل لاینحل باقی مانده است.

 عوامل موثر در ترک تحصیل دانش آموزان

برترین عوامل مشترک در ترک تحصیل دانش آموزان در مقاطع مختلف تحصیلی بخصوص در مقطع متوسطه بیانگر این حقیقت است که فقر مالی و فقر انگیزشی بیشترین نقش را داشته است و همچنین محیط نامناسب خانه و مدرسه خشونت‚ تنبیه و تشویق معلم ‚ سختگیری های بیهوده که باعث می شود انگیزه تحصیلی شاگردان ضعیف شودزمینه های ترک تحصیل فراهم می گردد.

از عوامل دیگر که در موفقیت تحصیلی جوانان و نوجوانان می توانند تاثیر گذار باشندسلامت جسمی و روحی و بهداشتی ‚عوامل ارثی ‚ذهنی و هوشی ‚ امکانات آموزشی ‚ اعتماد به نفس و تلاش و پشتکار فردی ‚ تاثیر همسالان ‚ اهمیت قائل شدن والدین به تحصیل فرزندان می باشد. در اینجا مهمترین موارد موثر در افت تحصیلی دانش آموزان بیان شده است.

۱) شرایط اقتصادی
۲) سواد والدین
۳) برخورد معلم
۴) محتوای کتب درسی
۵) شیوه برگزاری امتحانات(شیوه های ارزیابی)
۶) عقب ماندگی درسی
۷) نارسایی های جسمانی
۸) انگیزه
▪ شرایط اقتصادی
ترک تحصیل دانش آموزان با وضعیت اقتصادی جامعه و خانواده در ارتباط می باشد. عواملی چون پایین بودن در آمد ‚مسکن نا مناسب عدم سرپرستی و حضور پدر و مادر در خانواده‚ کثرت فرزندان و طبقه پایین شغلی والدین بر ترک تحصیل فرزندان تاثیر دارد. پس مسلم است که کیفیت آموزش و تربیت در رشد جسمانی و قوای دفاعی دانش آموز در خانواده هایی با سطح پایین اقتصادی و فرهنگی جامعه و خانواده اثرات مستقیمی بر عدم پیشرفت فرزندان به جای می گذارد. مشکلات والدین در راه کوشش و تلاش برای معاش و گرفتاری های بی شمار آنها در این رابطه معمولا والدین را از اوضاع و احوال فرزندان خود غافل می نماید و در حقیقت رابطه صحیحی را لازمه یک زندگی سالم است را مختل می سازدو اثرات این نوع زندگی در ظرف چند سال به اعماق نحیف افراد نفوذ می کند و موجب تخریب نیروهای بالقوه آنان می گردد. وقتی فقر در خانواده ای باشد امکان بروز مشکلاتی در رفتار جوانان من جمله دانش آموزان وجود خواهد داشت .

علی علیه السلام درباره فقر می فرمایند  فان الفقر منقصه للدین ‚مدهشه للعقل و داعیه للمقت  فقر باعث نقصان دین سراسیمگی عقل و بر انگیختن خشم می شود و بیکاری ‚ جوانان را به جانب برخی از بزهکاری ها می کشاند. البته اسلام زمینه اجتماعی را برای تعادل اقتصادی ایجاد می کند و بر والیان امور فرض می داند که مبادا فقر آنان را به انحراف بکشاند. پس معلوم می شود که مهمترین عامل برای رهایی دانش آموزان از تحصیل فقر اقتصادی است.

سواد والدین
یکی از عوامل مهم در پیشرفت یا ترک تحصیل دانش آموزان سواد والدین محسوب می شود. اگر بچه ها در محیط خانواده احساس پشت گرمی نمایند و هر گاه از نظر درسی مشکلی برایشان پیش آمد مطمئن باشند که اولیای آنها کمک می کنند در این صورت با دلگرمی بیشتری درس می خوانند و دچار عقب ماندگی تحصیلی نخواهند شد. چون تحصیلات والدین تاثیر بسزایی در موفقیت تحصیلی فرزندان دارد. تحقیقات متعددی نشان می دهد که پیشرفت تحصیلی دانش آموزانی که والدین آنها افرادی آگاه و با سواد بوده اند موفقیت تحصیلی آنان بیشتر بوده است. محیط خانواده در پیشرفت تحصیلی نقش مهمی دارد. دانش آموزی که والدین خود را مشغول مطالعه می بیند خودش نیز تشویق به درس خواندن می شود و آنها را به عنوان بهترین الگوی همانند سازی تحصیلی انتخاب می کند. بنابراین کمک و راهنمایی فرزندان توسط والدین امری است ضروری و نمی توان کار آموزش را تنها به مدرسه محول ساخت و از نقش خانواده در این زمینه غافل شد. دانش آموزان اوقات زیادی را در منزل می گذرانند و تحت تاثیر اعمال و رفتار والدین هستند و از آنها انتظار کمک و راهنمایی در زمینه درس را دارند.

برخورد معلم

پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تا حدود زیادی بستگی به شرایط محیطی و نحوه برخورد معلمان و اطرافیان دارد . فضایی که نوجوانان در آن پرورش می یابند باید به گونه ای باشد که موجب موفقیت آنها گردد. برخورد معلم باید منطقی بوده تا دانش آموز را در مسیر موفقیت قرار دهد و دانش آموز اعتماد به نفس پیدا کند و از خود انتظار موفقیت داشته باشد زیرا موفقیت هم چون نردبانی است که وقتی شروع شد تا آخرین پله ادامه می دهد.

بنابراین می توان گفت رابطه معلمان و شاگردان و مسئولان دیگر دبیرستان می تواند موفقیت دانش آموزان را تحت تاثیر قرار دهد و از ترک تحصیل جلوگیری کند. برخورد معلم و اولیای دبیرستان باید به گونه ای باشد که دانش آموز از طریق دستکاری اشیا ‚آزمایش‚جمع آوری اطلاعات ساختن و خلق کرد مباحث ومشارکت در کارهای گروهی‚گوش دادن‚خواندن و اکتشاف به تجربه یادگیری بپردازند و بدین وسیله از ترک تحصیل دانش آموزان جلوگیری نمایند .
همچنین استفاده از تشویق های مادی و غیر مادی مفید است . استفاده بیشتر معلمان از تشویق های کلامی و تشویق در جمع در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان نقش بسزایی دارد و هم باعث جلوگیری از افت تحصیلی دانش آموزان می شود.

محتوای کتب درسی

عواملی مانند عدم تناسب نیازها و علایق دانش آموزان با محتوای کتب درسی‚عدم هماهنگی اهداف آموزشی با نیاز ها و علایق دانش آموزان از عوامل افت تحصیلی می باشد.اگر محتوا و روش و فنون آموزش و پرورش واقعا با نیاز ها و رغبت ها و مسائل و مشکلات دانش آموزان تناسب داشته باشد باعث می شود که آنها در تحصیل بهتر کوشش کنندو تحصیلات خود را به پایان برسانند و در نتیجه از میزان ترک تحصیل کاسته شود.

کتابها و موارد درسی و محتوای دروس مهم ترین راه رسیدن به اهداف آموزشی است .نگاهی اجمالی به کتب درسی نشان می دهد که غالب کتابها و برنامه های آموزشی از نظر کیفی و کمی با توان و و نیاز های دانش آموزان هماهنگی ندارد .
بین محتوای کتب‚ ساعات تدریس و درک دانش آموزان و مراحل رشد آنها تناسب وجود ندارد.

یکی از مهم ترین و موثر ترین عوامل ترک تحصیل محتوای کتب درسی است و همچنین ارتباط نداشتن محتوی دروس با نیاز های دانش آموزان‚ ارتباط نداشتن محتوی دروس با آموخته های قبلی دانش آموزان ‚حجیم بودن محتوای کتب درسی با توجه به مقدار زمانی که برای یادگیری فرصت دارند‚ ارتباط نداشتن محتوای دروس با نیاز های حال و آینده جامعه‚ روان نبودن و جذاب نبودن و قابل درک و فهم نبودن مطالب درس‚ عدم ایجاد تفکر و عدم ایجاد روابط اجتماعی مطلوب در دانش آموزان نیز از دیگر عوامل مرتبط می باشد .

 ▪ شیوه برگزاری امتحانات(شیوه ارزیابی)
هدف عمده در مدرسه پیش بردن یادگیری دانش آموزان است . تمام فعالیت های مدرسه باید متوجه همین هدف باشد . زیرا مقدار و نوع یادگیری دانش آموزان است که میزان فعالیتهای مدرسه را روشن می کند. هرگاه دانش آموز مطلبی را یاد بگیرد ‚این امر موجب تغییر رفتار وی خواهد شد و به عبارت دیگر تجارب یادگیری موفقیت آمیز موجب تغییراتی در رفتار دانش آموز می شود.


بوسیله ارزیابی و امتحان است که معلم می تواند اثر کوششهای خود را بفهمد و یا بداند که چه اندازه توانسته است دانش آموز را در راه رسیدن به هدفهای مورد نظر کمک کند و خود نیز تا چه حد موفق بوده است.
چنانچه امتحان به جای اینکه یک وسیله باشد ‚یک هدف اصلی به شمار آید و این بر کل فرایند آموزشی اثرات سو می گذارد و هدفهای حقیقی آموزش و پرورش را به مخاطره می اندازد.در چنین حالتی امتحان بر چگونگی تدریس و یادگیری تاثیر گذاشته و دانش آموزان فقط برای کسب نمره و قبول شدن در امتحان فعالیت می کنند .

دانش آموزان برای دریافت نمره به حفظ کردن مطالب می پردازند و در نتیجه قدرت تفکر و استدلال و نو آوری فراگیران ضعیف می گردد و موجب خستگی آنها از درس و معلم می شود.

همه این موارد منجر به عدم پیشرفت و افزایش میزان افت تحصیلی و در نهایت ترک تحصیل دانش آموزان می گردد.
استفاده از شیوه های صحیح امتحان یا ارزیابی پیشرفت تحصیلی ‚نه تنها معلم را قادر می سازد که دانش آموزان خود را در رسیدن به هدفهای آموزش و پرورش راهنمایی کند بلکه بر اساس ارزیابی مداوم می تواند روش تدریس را نیز ارزیابی کند.به این ترتیب می تواند از ترک تحصیل دانش آموزان جلوگیری کند.

بنابراین امتحان وسیله ای نیست که تنها در پایان مراحل تحصیل و برای انتخاب افراد مستعد و شایسته تر به کار رود ‚ بلکه امتحان باید به طور مداوم و در جریان تدریس باشد و در موقعیت های مختلف انجام گیرد.
عقب ماندگی درسی  

برخی از دانش آموزان عقب ماندگیشان ناشی از افت هوشی و نارسایی ذهنی نیست بلکه صرفا ناشی از تن پروری یا بیکارگی است . یعنی عقب ماندگی درسی ناشی از تنبلی . گاهی عقب ماندگی ناشی از تن پروری و تنبلی است بدین معنی که کودکان وقت و تلاش خود را مصروف کار و تحصیل نمی کنند و مانند دیگر دانش آموزان درس نمی خوانند و یا عوامل دیگر مانند وجود نارسایی های عضوی ‚ چون ضعف در بینایی و در شنوایی عدم قدرت بیان ‚اختلال در رفتار ‚ حالت گیجی و ماتی و گم کردن دست و پای خود در حین پاسخ به سوالات معلم است.  
نارسایی های جسمی

 دانش آموزانی که دارای بنیه ضعیفی هستند و از سلامت عمومی کامل برخوردار نیستند نمی توانند به اندازه کافی کوشش و فعالیت داشته باشند.
وجود ضعف در بینایی و شنوایی نیز باعث عقب ماندگی و افت تحصیلی می شود.این نوع دانش آموزان به علت خوب درک نکردن درسها افت تحصیلی پیدا می کنند .
ناراحتی های مربوط به مراکز عصبی و ناهماهنگی هایی حتی حرکتی در جای خود باعث افت تحصیلی دانش آموز خواهد بود.  
انگیزه

 به حرکت های درونی فرد که موجب هدایت رفتار او به سوی نوعی هدف است انگیزه گفته می شود. محققان یکی از دلایل افت تحصیلی را نداشتن انگیزه پیشرفت می دانند.برای ایجاد انگیزه در دانش آموزان باید تلاش نمود تا فرد احساس نیاز کند.وقتی دانش آموزان در اثر شکست در دل تازه نسبت به آن نگرشی منفی پیدا می کنند ‚باید به او کمک کرد در درس تازه موفقیت کسب کند در نتیجه به تصویری مثبت تر به توانایی خود در مورد یادگیری مطلب درسی دست یابد‚ زیرا یادگیری همراه با موفقیت به ایجاد انگیزه منجر می شود.و باید شرایطی را فراهم کرد که دانش آموزاموفقیت خود را احساس می کند زیرا هیچ چیز مانند خود موفقیت به آن کمک نمی کند.معلمان تکالیف یکنواخت ارائه ندهند‚ به عبارت دیگر از خاصیت برانگیختگی مطالب مختلف استفاده کنند.

در آخر

 در آخر می توانم بگویم ترک تحصیل یکی از مهمترین مشکلات نظام های آموزشی است و در نظام تعلیم و تربیت ما نیز ترک تحصیل به صورتهای مختلف یکی از مشکلات عمده محسوب می شود.

ترک تحصیل یا همان افت تحصیلی (این کلمه از زبان اقتصاد دانان آمده است ) هر ساله مقدار قابل توجه ای از بودجه و نیروهای انسانی و امکانات را به هدر می دهد و اثرات ناخوشایندی نیز چه از نظر روحی و چه از نظر روانی به دانش آموزان وارد می نماید و مشکلات عدیده ای را برای خانواده ها بوجود می آورد. بامید روزی که در ایران مشکلی به عنوان ترک تحصیل به پایین ترین درجه ممکن برسد.


  
منبع :         اينترنت        کیهان کمانگر

+ نوشته شده در  چهارشنبه پنجم خرداد 1389ساعت 10:17  توسط   |